Każdego dnia z bezsennością pojawia się nowe pytanie

Czym jest bezsenność?

Bezsenność to zaburzenie snu, które objawia się trudnościami z zasypianiem, utrzymaniem snu, budzeniem się wcześniej niż planowano albo brakiem regenerującego snu, mimo że masz wystarczająco dużo czasu na sen. Może to być stan krótkotrwały albo przerodzić się w przewlekły, gdy objawy powtarzają się przez kilka miesięcy.

Zły sen może wpływać na koncentrację, nastrój, czas reakcji, wydajność w pracy i zdrowie fizyczne. Przewlekła bezsenność to coś więcej niż sporadyczne problemy z zasypianiem i często utrzymuje się z powodu wzajemnego oddziaływania czynników behawioralnych, psychologicznych i medycznych.

Co powoduje bezsenność?

Bezsenność może być spowodowana stresem, poważnymi zmianami w życiu, podróżami, pracą zmianową, bólem, chorobą, menopauzą, problemami ze zdrowiem psychicznym albo zażywaniem niektórych leków i substancji. Nieregularny tryb snu i długie leżenie w łóżku bez zasypiania mogą pogłębiać ten problem.

Inne zaburzenia snu, w tym bezdech senny, zespół niespokojnych nóg i zaburzenia rytmu dobowego, mogą powodować podobne dolegliwości. Kofeina, nikotyna, alkohol oraz niektóre leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej, środki pobudzające, kortykosteroidy czy leki przeciwdepresyjne też mogą zakłócać sen.

Diagnoza

Diagnoza opiera się na szczegółowym wywiadzie dotyczącym snu i historii medycznej, częstotliwości i czasie trwania objawów oraz ich wpływie na funkcjonowanie w ciągu dnia. Można skorzystać z dziennika snu lub aktygrafii, natomiast badanie snu w nocy zazwyczaj rezerwuje się na przypadki, w których podejrzewa się bezdech senny, zaburzenia ruchowe lub inne zaburzenia snu.

Możliwości leczenia

Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I) to preferowana metoda leczenia pierwszego rzutu w przypadku przewlekłej bezsenności. Łączy w sobie planowanie snu, kontrolę bodźców, strategie relaksacyjne oraz techniki, które pomagają zmienić niekorzystne przekonania i nawyki związane ze snem.

Higiena snu wspomaga leczenie, ale sama w sobie często nie wystarcza. U wybranych pacjentów można rozważyć przepisanie leków nasennych – zazwyczaj na ograniczony czas lub pod ścisłą kontrolą, z uwzględnieniem wieku, innych schorzeń oraz ryzyka wystąpienia skutków ubocznych lub uzależnienia.

‍

Życie z bezsennością

Regularna pora budzenia się, cicha i zaciemniona sypialnia, poranna ekspozycja na światło dzienne oraz ograniczenie spożycia kofeiny późnym wieczorem, alkoholu, ciężkich posiłków i korzystania z ekranów mogą wspomóc rytm snu i czuwania organizmu. Ćwiczenia w ciągu dnia są pomocne, ale intensywna aktywność tuż przed snem może u niektórych osób powodować pobudzenie.

Osoby cierpiące na bezsenność powinny unikać prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn, gdy są bardzo senne. Prowadzenie krótkiego dziennika snu może pomóc w rozpoznaniu pewnych wzorców i pozwoli pracownikowi służby zdrowia dostosować leczenie do twoich potrzeb.

Kiedy zgłosić się na pogotowie

Jeśli bezsenności towarzyszą myśli samobójcze, poważne splątanie, halucynacje, nietypowo pobudzone zachowanie, ból w klatce piersiowej, trudności z oddychaniem albo niebezpieczna senność w ciągu dnia, natychmiast szukaj pomocy. Te objawy mogą wskazywać na nagły przypadek medyczny lub psychiatryczny, a nie na zwykłą bezsenność.

Rokowanie

U większości osób następuje poprawa, gdy zajmie się podstawowymi czynnikami przyczyniającymi się do problemu i konsekwentnie stosuje się opartą na dowodach terapię behawioralną. W stresujących okresach mogą zdarzyć się nawroty, ale umiejętności z zakresu CBT-I mogą pomóc w tym, by sporadyczne problemy ze snem nie przerodziły się znowu w coś stałego.

‍

Kto jest narażony na bezsenność?

Czynniki ryzyka bezsenności to między innymi starszy wiek, płeć żeńska, ciąża lub menopauza, nieregularne godziny pracy, częste podróże między strefami czasowymi, przewlekły ból, choroby układu oddechowego lub neurologiczne, lęk, depresja, urazy psychiczne, nadużywanie substancji psychoaktywnych oraz rodzinna skłonność do problemów ze snem. Utrzymująca się bezsenność może zwiększać ryzyko wypadków i wiąże się z pogorszeniem nastroju oraz stanu zdrowia układu sercowo-naczyniowego i metabolicznego.

‍

Jakie są objawy bezsenności?

Objawy to między innymi: długi czas zasypiania, częste budzenie się w nocy, zbyt wczesne budzenie się, płytki lub niewypoczęty sen, zmęczenie w ciągu dnia, drażliwość, obniżony nastrój, trudności z koncentracją, problemy z pamięcią, spadek motywacji, bóle głowy oraz częstsze pomyłki lub wypadki. Niektórzy coraz bardziej martwią się o sen, co może jeszcze bardziej opóźniać zasypianie.

‍

Jak diagnozuje się bezsenność?

Diagnoza zaczyna się od pytań o pory snu, rytuały przed snem, budzenie się w nocy, drzemki, harmonogram pracy, leki, spożycie kofeiny i alkoholu, schorzenia oraz problemy w ciągu dnia. O przewlekłej bezsenności mówi się wtedy, gdy trudności ze snem pojawiają się regularnie, mimo że masz wystarczająco dużo czasu na sen, i powodują poważne problemy w ciągu dnia.

Często warto prowadzić dziennik snu przez jeden lub dwa tygodnie. Jeśli objawy wskazują na chorobę tarczycy, bezdech senny, zespół niespokojnych nóg, zaburzenia rytmu dobowego lub inne schorzenie leżące u podstaw, lekarz może zlecić badanie fizykalne, badania krwi, aktygrafię albo polisomnografię.